คู่มือการจัดการด้านการผลิต>>ORGANIC RICE KNOWLEGDE BANK

การผลิตข้าวอินทรีย์

หลักการผลิตข้าวอินทรีย์

ระบบการตรวจสอบข้าวอินทรีย์

ศักยภาพการผลิตข้าวอินทรีย์ในประเทศไทย

งานวิจัยและพัฒนาการผลิตข้าวอินทรีย์

a. ความหมายของข้าวอินทรีย์(organic rice)

       ข้าวอินทรีย์ คือ สินค้า(commodity) หรือ ผลิตภัณฑ์ (product) ข้าว ที่ได้จากการผลิต การตรวจสอบและรับรอง อย่างเป็นองค์รวม ภายใต้หลักการพื้นฐานของการผลิตสินค้าเกษตรอินทรีย์ ที่ยอมรับกันตามมาตรฐานสากล

       การผลิตสินค้าเกษตรอินทรีย์ ที่ยอมรับกันตามมาตรฐานในระดับสากล นั้น จำเป็นต้องปฏิบัติหรือจัดการให้ถูกต้องตามหลักการอย่างครบถ้วน ในทุกองค์ประกอบของกระบวนการผลิต คือ การจัดการสภาพแวดล้อมของแหล่งปลูก เทคนิควิธีการเพาะปลูก การจัดการผลผลิตจนถึงผู้บริโภค อย่างครบทุกมิติตามที่มีเกณฑ์กำหนดให้ปฏิบัติ

องค์ประกอบการผลิต(components)

• การปฎิบัติตามเกณฑ์กำหนด(requisite implementation)
• การตรวจสอบและการควบคุม(Inspection and control)
• เอกสารแผนการผลิตและผลการตรวจสอบ(documents)

        ในการผลิตสินค้าเกษตรอินทรีย์ จะต้องดำเนินการทุกองค์ประกอบของกระบวนการผลิต ให้อยู่ภายใต้หลักการพื้นฐานนี้ ที่แบ่งได้เป็น 3 กลุ่ม

• เกณฑ์กำหนด(requirements)ที่ต้องปฏิบัติและให้ความสำคัญ
• ข้อแนะนำ(recommendation) ที่ควรจะปฏิบัติและคำนึงถึง
• ผลตอบแทน(returns)ต่อผู้ปฏิบัติและต่อด้านต่างๆ

        พัฒนาขึ้นมาจากประสพการณ์ ที่มีส่วนเกี่ยวข้องในกระบวนการผลิตข้าวอินทรีย์ มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2534 รวมทั้งในการวิจัยและพัฒนาการผลิตข้าวอินทรีย์ มาตั้งแต่ปี พ.ศ.2540 ได้เป็นภาพรวมของกระบวนการ ที่แตกต่างจากการผลิตข้าวโดยทั่วไป ในการจัดทำหรือริเริ่มโครงการ จำเป็นต้องทำความเข้าใจกับกระบวนการนี้ แล้วจึงประสานงาน หาผู้รับผิดชอบในแต่ละขั้นตอนและแต่ละด้าน รวมถึงการกำหนดค่าใช้จ่ายหรือการลงทุนในแต่ละขั้นตอนนี้ด้วย

• ผู้เกี่ยวข้องในกระบวนการ(steak holders)
• ด้านการผลิต(production part)
• ด้านการตรวจสอบเพื่อการรับรอง(inspection part for certification)

        พัฒนาขึ้นมาภายใต้หลักการและเกณฑ์กำหนดของมาตรฐานการผลิตสินค้าเกษตรอินทรีย์ ที่ยอมรับกันในระดับสากล โดยใช้ข้อมูลพื้นฐานการจัดการเพาะปลูกข้าวหอมมะลิเดิมของเกษตรกร ร่วมกับผลงานวิจัยสนับสนุนและข้อคิดเห็นของหน่วยรับรอง ใช้เป็นต้นแบบหรือตัวอย่างกลาง สำหรับการวางแผนการผลิตข้าวหอมมะลิอินทรีย์ ในพื้นที่ต่างๆ อย่างเป็นระบบหรือเป็นกระบวนการ เนื้อหาประกอบด้วย

• ขอบเขต(scope)
• คำจำกัดความ(definition)
• องค์รวมของการผลิต( production holistic)
• คำแนะนำการผลิต(recommendation)

f. กรณีตัวอย่าง(prototype)การผลิตข้าวอินทรีย์great harvest และ ไทไท

        เปรียบเทียบการผลิตข้าวโดยทั่วไป กับ การผลิตข้าวอินทรีย์ รูปแบบการผลิตข้าวอินทรีย์ great harvest และ ไทไท ประกอบด้วย

ด้านการผลิต : ฝ่ายผลิต(production part) การจัดทำโครงการ กำหนดผู้เกี่ยวข้อง สมัครขอรับการรับรอง กับหน่วยรับรองที่ผู้ซื้อต้องการกำหนดและขึ้นทะเบียนพื้นที่ ทะเบียนเกษตรกร และการจัดการสภาพแวดล้อม กำหนดแผนการเพาะปลูก จนได้ข้าวเปลือก การรวบรวมผลผลิต เก็บรักษา แปรรูป บรรจุผลิตภัณฑ์ และวางตลาด ทุกขั้นตอน มีการจัดทำเอกสารส่งให้หน่วยรับรอง

ด้านการตรวจสอบ : วางแผนการตรวจสอบ โดยกำหนดผู้ตรวจในแต่ละขั้นตอน ตรวจประเมิน วิเคราะห์ สัมภาษณ์ และสอบทวนทุกขั้นตอนการตรวจสอบ มีเอกสารรายงานผลกำกับ ส่งเอกสารายงานทุกขั้นตอน ให้หน่วยรับรอง

ด้านการรับรอง : หน่วยรับรอง(certify body ) พิจารณาเอกสารรายงาน ทั้งจากด้านการผลิต และด้านการตรวจสอบ แล้วสรุปผลว่า จะให้หรือไม่ให้การรับรองผลผลิตหรือผลิตภัณฑ์ที่ได้จากรอบการผลิตนั้น

• ด้านพันธุ์
• ด้านจัดการความอุดมสมบูรณ์ของดิน
• ด้านการเขตกรรม
• ด้านการอารักขาพืช
• ด้านผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมบางประการและผลตอบแทนทางเศรษฐกิจ
• ด้านระบบพืชในนาข้าว
• ด้านการพัฒนารูปแบบการผลิตและระบบตรวจสอบ
• ด้านการยอมรับเทคโนโลยีของเกษตรกร

• ภาคเหนือตอนบน
• ภาคเหนือตอนล่าง
• ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนบน
• ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง
• ภาคกลาง
• ภาคใต้