สำนักวิจัยและพัฒนาข้าว:Bureau of Rice Research and Development

การพัฒนารูปแบบการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวโดยเกษตรกรเชิงบูรณาการ จังหวัดปทุมธานี PDF พิมพ์ อีเมล

การพัฒนารูปแบบการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวโดยเกษตรกรเชิงบูรณาการ จังหวัดปทุมธานี

Development of Farmer’s Participatory Modeling for Rice Seed Production

in Pathum Thani Province

สุรพล จัตุพร 1) ประนอม มงคลบรรจง 1) อัญชลี ประเสริฐศักดิ์ 1) กรรณิการ์ พรหมพันธ์ใจ 1)

ชวลิต หาญดี 1) พชร ทองอรัญญิก 2) อนุรักษ์ เทพรักษ์ 2) บรรเจิด ศรีสะอาด 2)

--------------------------------------------

บทคัดย่อ

การขาดแคลนเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดี เป็นปัญหาสำคัญที่ภาครัฐต้องรีบเร่งแก้ไข การวิจัยพัฒนารูปแบบการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวโดยเกษตรกรเชิงบูรณาการ จังหวัดปทุมธานี มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดี กระจายสู่เกษตรกรในพื้นที่และผู้ประกอบการค้าเมล็ดพันธุ์ ดำเนินการวิจัยร่วมกับกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว เพื่อจำหน่ายเชิงพาณิชย์ ที่ตำบลระแหง จังหวัดปทุมธานี  กิจกรรมประกอบด้วย การสำรวจข้อมูลการผลิตข้าวก่อนการทดลอง คัดเลือกกลุ่มผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ ประชุมกลุ่มเพื่อพัฒนารูปแบบการผลิตเมล็ดพันธุ์โดยเกษตรกรมีส่วนร่วม สร้างเครือข่ายกระบวนการผลิต การปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์ และการกระจายเมล็ดพันธุ์ดีในระดับเกษตรกร เกษตรกรเริ่มต้นจำนวน 4 ราย ทำแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ตามรูปแบบที่พัฒนาขึ้นคือ ใช้เมล็ดพันธุ์ตั้งต้นจากกรมการข้าว ปลูกโดยวิธีปักดำ การดูแลรักษาตามคำแนะนำของกรมการข้าว  ตัดข้าวปน 4 ระยะ มีระบบตรวจและรับรองคุณภาพเมล็ดพันธุ์ตามมาตรฐาน GAP : Seed  ดำเนินการระหว่างเดือนตุลาคม 2555 ถึงเดือนมีนาคม 2556  โดยปลูกข้าวพันธุ์ กข31  ผลการศึกษาพบว่า ผลผลิตข้าวจากแปลงพัฒนารูปแบบการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวโดยเกษตรกรเชิงบูรณาการ ผ่านมาตรฐานเมล็ดพันธุ์ชั้นพันธุ์จำหน่าย ทั้ง 4 ราย เกษตรกรสามารถจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ดีได้ทั้งหมด สำหรับราคาเมล็ดพันธุ์หลังปรับปรุงสภาพแล้ว จำหน่ายได้  21 บาทต่อกิโลกรัม โดยเกษตรกรมีต้นทุนการผลิต 8  บาทต่อกิโลกรัม ดังนั้นเกษตรกรมีกำไรเฉลี่ย 13  บาทต่อกิโลกรัม สรุปได้ว่า เกษตรกรผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวสามารถนำรูปแบบนี้ไปใช้ในการผลิตเมล็ดพันธุ์ให้ได้คุณภาพดีเพื่อเก็บไว้ใช้เป็นพันธุ์ในฤดูต่อไปหรือจำหน่ายเชิงพาณิชย์

คำสำคัญ : เมล็ดพันธุ์ข้าว  การผลิต  กข31  คุณภาพเมล็ดพันธุ์

 

1) ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี อ.ธัญบุรี จ.ปทุมธานี 12110 โทรศัพท์ 0-2577-1688-9

Pathum Thani Rice Research Center, Thanyaburi, Pathum Thani 12110 Tel. 0-2577-1688-9

2) ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวลพบุรี อ.เมืองลพบุรี จ.ลพบุรี 15210 โทรศัพท์ 0-3649-9224-5

Lop Buri Rice Seed Center, Mueang Lop Buri, Lop Buri, 15210 Tel. 0-3649-9224-5

 

 

 

 

เตือนภัยศัตรูข้าว

สถานการณ์ศัตรูข้าวในรอบสัปดาห์ 21 - 27 เม.ษ.59

ภาคกลาง
เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล พบตัวเต็มวัยที่นับได้จากกับดักแสงไฟในศูนย์วิจัยข้าวและที่ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวรับผิดชอบ ส่วนใหญ่มีปริมาณลดลงจากสัปดาห์ที่ผ่านมา และมีปริมาณเพลี้ยจักจั่นสีเขียว เพลี้ยจักจั่นปีกลายหยัก แมลงหล่าและบั่วสูงขึ้นเล็กน้อยในบางพื้นที่

โรคไหม้ ไม่มีรายงานค่าความเสี่ยงของสภาพอากาศในการเกิดโรคไหม้ และไม่มีรายงานการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและโรคไหม้ในแปลงนา
การคาดการณ์ในสัปดาห์หน้า สภาพอากาศโดยกรมอุตุนิยมวิทยา อากาศร้อนโดยทั่วไป มีฝนฟ้าคะนองบางแห่ง ร้อยละ 10 ของพื้นที่ กับมีลมกระโชกแรง อุณหภูมิต่ำสุด 26-29 องศาเซลเซียส อุณหภูมิสูงสุด 40-43 องศาเซลเซียส ลมใต้ ความเร็ว 10-30 กม. /ชม.

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล สภาพอากาศไม่เหมาะสมกับการระบาด

โรคไหม้ สภาพอากาศไม่เหมาะสมกับการเกิดโรคเช่นกัน แต่ควรสำรวจและติดตามในพื้นที่ที่มีการปลูกข้าว โดยเฉพาะที่ปลูกแน่นและใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูง

ภาคเหนื
เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล พบตัวเต็มวัยที่นับได้จากกับดักแสงไฟในศูนย์วิจัยข้าวและที่ศูนย์เมล็ดพันธุ์ ข้าวรับผิดชอบ ส่วนใหญ่มีปริมาณลดลงจากสัปดาห์ที่ผ่านมา และไม่มีรายงานการระบาดในแปลงนา

โรคไหม้ ไม่มีรายงานค่าความเสี่ยงของสภาพอากาศในการเกิดโรคไหม้ แต่มีรายงานการระบาดในแปลงนาเกษตรกร บางพื้นที่ในจังหวัดเชียงราย
การคาดการณ์ในสัปดาห์หน้า สภาพอากาศโดยกรมอุตุนิยมวิทยา อากาศร้อนโดยทั่วไป กับมีอากาศร้อนจัดบางพื้นที่ และมีฟ้าหลัวในตอนกลางวัน มีฝนฟ้าคะนองบางแห่งถึงเป็นแห่งๆ ร้อยละ 10-20 ของพื้นที่ ลมกระโชกแรงและลูกเห็บตกได้บางแห่ง อุณหภูมิต่ำสุด 25-28 องศาเซลเซียส อุณหภูมิสูงสุด 36-40 องศาเซลเซียส ลมตะวันตก ความเร็ว 10-30 กม. /ชม.

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล สภาพอากาศไม่เหมาะสมกับการระบาด

โรคไหม้ สภาพอากาศไม่เหมาะสมกับการเกิดโรคเช่นกัน แต่เนื่องจากมีรายงานการระบาดในบางพื้นที่จังหวัดเชียงราย จึงควรสำรวจและติดตามในพื้นที่ที่มีการปลูกข้าว โดยเฉพาะที่ปลูกแน่นและใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูง

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล พบตัวเต็มวัยที่นับได้จากกับดักแสงไฟในศูนย์วิจัยข้าวมีปริมาณลดลงจาก สัปดาห์ที่ผ่านมา และมีปริมาณเพลี้ยจักจั่นปีกลายหยักและเพลี้ยจักจั่นสีเขียวสูงขึ้นเล็กน้อยในบางพื้นที่

โรคไหม้ ไม่มีรายงานค่าความเสี่ยงของสภาพอากาศในการเกิดโรคไหม้ และไม่มีรายงานการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและโรคไหม้ในแปลงนา
การคาดการณ์ในสัปดาห์หน้า สภาพอากาศโดยกรมอุตุนิยมวิทยา อากาศร้อนโดยทั่วไป กับมีฝนฟ้าคะนองเป็นแห่งๆ ร้อยละ 20-30 ของพื้นที่ มีพายุฝนฟ้าคะนอง ลมกระโชกแรง และลูกเห็บตกได้บางแห่ง อุณหภูมิต่ำสุด 24-28 องศาเซลเซียส อุณหภูมิสูงสุด 34-38 องศาเซลเซียส ลมตะวันออกเฉียงใต้ ความเร็ว 10-30 กม. /ชม.

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล สภาพอากาศไม่เหมาะสมกับการระบาด

โรคไหม้ สภาพอากาศไม่เหมาะสมกับการเกิดโรคเช่นกัน แต่ควรสำรวจและติดตามในพื้นที่ที่มีการปลูกข้าว โดยเฉพาะที่ปลูกแน่นและใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูง

ภาคใต้
เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล
พบตัวเต็มวัยที่นับได้จากกับดักแสงไฟในศูนย์วิจัยข้าวนครศรีธรรมราชมี ปริมาณสูงขึ้นเล็กน้อยจากสัปดาห์ที่ผ่านมา

โรคไหม้ ไม่มีรายงานค่าความเสี่ยงของสภาพอากาศในการเกิดโรคไหม้ และไม่มีรายงานการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและโรคไหม้ในแปลงนา
การคาดการณ์ในสัปดาห์หน้า สภาพอากาศโดยกรมอุตุนิยมวิทยา อากาศร้อนในตอนกลางวัน มีฝนฟ้าคะนองบางแห่งถึงเป็นแห่งๆ ร้อยละ 10-20 ของพื้นที่ กับมีลมกระโชกแรง ลมตะวันออกเฉียงใต้ ความเร็ว 15-30 กม. /ชม. อุณหภูมิต่ำสุด 24-28 องศาเซลเซียส อุณหภูมิสูงสุด 34-39 องศาเซลเซียส

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล สภาพอากาศไม่เหมาะสมกับการระบาด

โรคไหม้ สภาพอากาศไม่เหมาะสมกับการเกิดโรคเช่นกัน แต่ควรสำรวจและติดตามในแปลงที่ปลูกข้าวพันธุ์พื้นเมืองที่อ่อนแอต่อโรคนี้ โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ปลูกข้าวแน่นและใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูง

คำแนะนำ

สภาพอากาศในสัปดาห์หน้าของภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือไม่หมาะสมกับการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ส่วนภาคกลางและภาคใต้ค่อนข้างเหมาะสมและเหมาะสมกับการระบาด จึงควรสำรวจและติดตามในพื้นที่ที่มีการปลูกข้าว หากพบการระบาดควรปฏิบัติตามคำแนะนำของกรมการข้าว

ส่วนในกรณีโรคไหม้ในสัปดาห์หน้า สภาพอากาศในทุกภาคค่อนข้างเหมาะสมกับการเกิดโรคไหม้ ยกเว้นในภาคเหนือที่สภาพอากาศเหมาะสมกับการเกิดโรค จึงควรสำรวจติดตามในแปลงที่มีการปลูกข้าว โดยเฉพาะที่ปลูกข้าวพันธุ์อ่อนแอต่อโรค หากพบโรคไหม้มีอาการรุนแรงและพื้นที่ใบเสียหายจากการเป็นโรคถึง 5 เปอร์เซ็นต์ และพันธุ์ข้าวที่ปลูกเป็นพันธุ์อ่อนแอต่อโรคไหม้ เช่น พันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 กข6 กข15 และพันธุ์พื้นเมือง ให้ควบคุมด้วยสารป้องกันกำจัดโรคตามคำแนะนำของกรมการข้าว เช่น ไตรไซคลาโซล หรือ คาซูกะมัยซิน หรือ อีดิเฟนฟอส หรือ ไอโซโปรไธโอเลน หรือ คาร์เบนดาซิม ตามอัตรา ที่ระบุ

รายงาน ณ วันที่ 27 เม.ย. 59