สำนักวิจัยและพัฒนาข้าว:Bureau of Rice Research and Development

การจัดการระบบนิเวศในนาข้าว PDF พิมพ์ อีเมล

เป็นแนวความคิดใหม่เพื่อสร้างความสมดุลทางธรรมชาติกลับคืนสู่นาข้าว โดยการทำให้เกิดความหลากหลายของศัตรูธรรมชาติ และสิ่งมีชีวิตอื่นของห่วงโซ่อาหารในระบบนิเวศนาข้าว โดยเฉพาะพวกตัวห้ำ ตัวเบียน พวกแมลงผสมเกสร ด้วยการให้มีพืชอื่นร่วมกับพืชข้าวบนคันนาหรือตามพื้นที่ว่างรอบแปลงนาเพื่อเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของพวกแมลงมีประโยชน์ในนาข้าว โดยเฉพาะพืชที่มีดอกสีเหลืองหรือขาวสำหรับให้แมลงช่วยผสมเกสรได้อาศัยน้ำหวานเป็นอาหาร เพื่อลดความเสียหายจากการทำลายของแมลงศัตรูข้าวและลดการใช้สารฆ่าแมลงในนาข้าวเป็นการเพิ่มภูมิคุ้มกันให้กับระบบนิเวศนาข้าวอย่างยั่งยืน ซึ่งแนวความคิดนี้มีการนำไปปฏิบัติของเกษตรกรในประเทศ สาธารณรัฐประชาชนจีน และสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม ซึ่งประสบปัญหากับการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลอย่างรุนแรงมาตั้งแต่ปี 2548 การจัดการระบบนิเวศนี้จะประสบความสำเร็จในการลดความรุนแรงของการระบาดของแมลงศัตรูข้าวได้อย่างยั่งยืนต้องอาศัยความร่วมมือร่วมใจของคนในชุมชน ในการคิดหาพืชที่สามารถเพิ่มรายได้ โดยไม่มีผลกระทบต่อผลผลิตข้าวและรวมกันทำทั้งชุมชน โดยตัวชี้วัดเสถียรภาพของระบบนิเวศวัดได้จากความหลากหลายจำนวนชนิดและปริมาณของแมลงมีประโยชน์ที่เพิ่มขึ้น

ระบบนิเวศในนาข้าว


วัตถุประสงค์

ลดการใช้สารฆ่าแมลง และฟื้นฟูความสมดุลของระบบนิเวศในนาข้าวเพื่อการผลิตข้าวอย่างยั่งยืน

แนวทางการศึกษา

1.  การสำรวจความทัศนคติและการยอมรับของเกษตรกร

  • สนทนากลุ่ม (focus group)
  • สัมภาษณ์เกษตรกรในพื้นที่และนอกพื้นที่แปลงวิจัยและแปลงสาธิต

2.  การจัดทำแปลงวิจัยและแปลงสาธิต

2.1  ติดตามการเคลื่อนย้ายของประชากรแมลงศัตรูข้าวในนาและการทำลายโดยใช้

  • กับดักแสงไฟ ติดไว้ที่บ้านเกษตรที่อยู่ใกล้นาข้าวเพื่อทราบช่วงเวลาการเข้านาของแลงศัตรูข้าว
  • ติดตั้งกับดักถังเหลือง เพื่อประเมินประชากรเพลี้ยกระดดสีน้ำตาลในนา
  • สวิงโฉบแมลง
  • สุ่มนับด้วยตาเปล่า

2.2  ประเมินความหลากหลายของแมลงมีประโยชน์ในนาข้าว และพืชร่วมรอบๆ แปลงนา โดยใช้

  • สวิงโฉบแมลง
  • เรื่องดูดแมลง

3.  การขยายผลการศึกษาไปสู่เกษตร

ตัวอย่างการจัดการระบบนิเวศในนาข้าว

 พืชบนคันนา ได้แก่ บวบ ถั่วฝักยาว มะระหวาน

พืชดอก ได้แก่ ดาสเรือง ตีนตุ๊กแก ทานตะวัน


ดาวน์โหลดรายละเอียดเพิ่มเติม 




 

เตือนภัยศัตรูข้าว

สถานการณ์ศัตรูข้าวในรอบสัปดาห์ 20 - 26 ส.ค. 58

ภาคกลาง

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล สภาพอากาศของสัปดาห์นี้ค่อนข้างเหมาะสมกับการระบาดและมีปริมาณที่ดักจับได้จากกับดักแสงไฟสูงขึ้นมากที่ศูนย์วิจัยข้าวชัยนาท

โรคไหม้ สภาพอากาศของสัปดาห์นี้ค่อนข้างเหมาะสมกับการเกิดโรคเช่นกัน ดังนั้นจึงควรสำรวจและติดตามการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและโรคไหม้ในแปลงนา โดยเฉพาะในแปลงที่ปลูกข้าวแน่นและใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูง

ภาคเหนือ

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล สภาพอากาศของสัปดาห์นี้และสัปดาห์หน้าค่อนข้างเหมาะสมกับการระบาด

โรคไหม้ สภาพอากาศของสัปดาห์นี้และสัปดาห์หน้าค่อนข้างเหมาะสมกับการเกิดโรคเช่นกัน และจากรายงานของกรมส่งเสริมการเกษตร ที่พบพื้นที่การระบาดของโรคไหม้ในเขต จ.พะเยา ลำปาง และเชียงราย ดังนั้นจึงควรสำรวจและติดตามการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและโรคไหม้ในแปลงนา โดยเฉพาะในแปลงที่ปลูกข้าวแน่น และใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูง

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล สภาพอากาศของสัปดาห์นี้และสัปดาห์หน้าค่อนข้างเหมาะสมกับการระบาด

โรคไหม้ สภาพอากาศสัปดาห์นี้และสัปดาห์หน้าค่อนข้างเหมาะสมกับการเกิดโรคเช่นกัน และจากรายงานของกรมส่งเสริมการเกษตร ที่พบพื้นที่การระบาดของโรคไหม้ ในเขต จ.สกลนคร บุรีรัมย์ ชัยภูมิ นครราชสีมา อุบลราชธานี ศรีสะเกษ มุกดาหาร ขอนแก่น สุรินทร์ และ จ.กาฬสินธุ์ ดังนั้นจึงควรสำรวจและติดตามการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและการเกิดโรคไหม้ในแปลงนา ซึ่งส่วนใหญ่ปลูกข้าวพันธุ์อ่อนแอต่อเพลี้ยกระโดด สีน้ำตาลและโรคไหม้ ได้แก่ ขาวดอกมะลิ 105 กข6 และ กข15 โดยเฉพาะแปลงที่ปลูกข้าวแน่นและใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูง

ภาคใต้ เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล สภาพอากาศของสัปดาห์นี้และสัปดาห์หน้าค่อนข้างเหมาะสมกับการระบาด

โรคไหม้ สภาพอากาศของสัปดาห์นี้และสัปดาห์หน้าค่อนข้างเหมาะสมกับการเกิดโรคเช่นกัน จากรายงานของกรมส่งเสริมการเกษตร พบการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ในเขต จ.ปัตตานี ดังนั้นจึงควรสำรวจและติดตามการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและการเกิดโรคไหม้ในแปลงนา โดยเฉพาะแปลงที่ปลูกข้าวแน่นและใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูง

กรณีพบเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลระบาดในแปลงนา ยังไม่ควรใช้สารฆ่าแมลงจนกว่าข้าวจะมีอายุ 40 วันขึ้นไป และหากพบตัวอ่อนปริมาณ 5-10 ตัว/ต้น/กอ ให้ใช้สารฆ่าแมลงที่กรมการข้าวแนะนำอย่างเคร่งครัด ส่วนกรณีที่พบโรคไหม้มีอาการรุนแรงและพื้นที่ใบเสียหายจากการเป็นโรคถึง 10 เปอร์เซ็นต์ ให้ควบคุมด้วยสารป้องกันกำจัดโรคตามคำแนะนำของกรมการข้าวเพื่อป้องกันการระบาดของโรค

รายงาน ณ วันที่ 26 ส.ค. 2558