สำนักวิจัยและพัฒนาข้าว:Bureau of Rice Research and Development

การจัดการระบบนิเวศในนาข้าว PDF พิมพ์ อีเมล

เป็นแนวความคิดใหม่เพื่อสร้างความสมดุลทางธรรมชาติกลับคืนสู่นาข้าว โดยการทำให้เกิดความหลากหลายของศัตรูธรรมชาติ และสิ่งมีชีวิตอื่นของห่วงโซ่อาหารในระบบนิเวศนาข้าว โดยเฉพาะพวกตัวห้ำ ตัวเบียน พวกแมลงผสมเกสร ด้วยการให้มีพืชอื่นร่วมกับพืชข้าวบนคันนาหรือตามพื้นที่ว่างรอบแปลงนาเพื่อเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของพวกแมลงมีประโยชน์ในนาข้าว โดยเฉพาะพืชที่มีดอกสีเหลืองหรือขาวสำหรับให้แมลงช่วยผสมเกสรได้อาศัยน้ำหวานเป็นอาหาร เพื่อลดความเสียหายจากการทำลายของแมลงศัตรูข้าวและลดการใช้สารฆ่าแมลงในนาข้าวเป็นการเพิ่มภูมิคุ้มกันให้กับระบบนิเวศนาข้าวอย่างยั่งยืน ซึ่งแนวความคิดนี้มีการนำไปปฏิบัติของเกษตรกรในประเทศ สาธารณรัฐประชาชนจีน และสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม ซึ่งประสบปัญหากับการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลอย่างรุนแรงมาตั้งแต่ปี 2548 การจัดการระบบนิเวศนี้จะประสบความสำเร็จในการลดความรุนแรงของการระบาดของแมลงศัตรูข้าวได้อย่างยั่งยืนต้องอาศัยความร่วมมือร่วมใจของคนในชุมชน ในการคิดหาพืชที่สามารถเพิ่มรายได้ โดยไม่มีผลกระทบต่อผลผลิตข้าวและรวมกันทำทั้งชุมชน โดยตัวชี้วัดเสถียรภาพของระบบนิเวศวัดได้จากความหลากหลายจำนวนชนิดและปริมาณของแมลงมีประโยชน์ที่เพิ่มขึ้น

ระบบนิเวศในนาข้าว


วัตถุประสงค์

ลดการใช้สารฆ่าแมลง และฟื้นฟูความสมดุลของระบบนิเวศในนาข้าวเพื่อการผลิตข้าวอย่างยั่งยืน

แนวทางการศึกษา

1.  การสำรวจความทัศนคติและการยอมรับของเกษตรกร

  • สนทนากลุ่ม (focus group)
  • สัมภาษณ์เกษตรกรในพื้นที่และนอกพื้นที่แปลงวิจัยและแปลงสาธิต

2.  การจัดทำแปลงวิจัยและแปลงสาธิต

2.1  ติดตามการเคลื่อนย้ายของประชากรแมลงศัตรูข้าวในนาและการทำลายโดยใช้

  • กับดักแสงไฟ ติดไว้ที่บ้านเกษตรที่อยู่ใกล้นาข้าวเพื่อทราบช่วงเวลาการเข้านาของแลงศัตรูข้าว
  • ติดตั้งกับดักถังเหลือง เพื่อประเมินประชากรเพลี้ยกระดดสีน้ำตาลในนา
  • สวิงโฉบแมลง
  • สุ่มนับด้วยตาเปล่า

2.2  ประเมินความหลากหลายของแมลงมีประโยชน์ในนาข้าว และพืชร่วมรอบๆ แปลงนา โดยใช้

  • สวิงโฉบแมลง
  • เรื่องดูดแมลง

3.  การขยายผลการศึกษาไปสู่เกษตร

ตัวอย่างการจัดการระบบนิเวศในนาข้าว

 พืชบนคันนา ได้แก่ บวบ ถั่วฝักยาว มะระหวาน

พืชดอก ได้แก่ ดาสเรือง ตีนตุ๊กแก ทานตะวัน


ดาวน์โหลดรายละเอียดเพิ่มเติม 




 

เตือนภัยศัตรูข้าว


สถานการณ์ศัตรูข้าวในรอบสัปดาห์ 14 - 20 พ.ค. 58



ภาคกลาง

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลจากกับดักแสงไฟ
มีปริมาณลดลงจากสัปดาห์ที่ผ่านมา สัปดาห์หน้าสภาพอากาศไม่เหมาะสมกับการระบาด แต่ควรสำรวจและติดตามการระบาดในแปลงนา

โรคไหม้ สัปดาห์หน้าสภาพอากาศ ไม่เหมาะสมกับการเกิดโรค แต่ควรสำรวจและติดตามการเกิดโรคในแปลงนาเช่นกัน โดยเฉพาะในแปลงที่ปลูกข้าวแน่นและใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูง


ภาคเหนือ
เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลจากกับดักแสงไฟ
ส่วนใหญ่มีปริมาณลดลงจากสัปดาห์ที่ผ่านมา สัปดาห์หน้าสภาพอากาศไม่เหมาะสมกับการระบาด แต่ควรสำรวจและติดตามการระบาดในแปลงนา

โรคไหม้ สัปดาห์หน้าสภาพอากาศไม่เหมาะสมกับการเกิดโรค แต่ควรสำรวจและติดตามการเกิดโรคเช่นกัน โดยเฉพาะในแปลงที่ปลูกข้าวแน่นและใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูง


ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลจากกับดักแสงไฟ
มีปริมาณลดลงจากสัปดาห์ที่ผ่านมา ในสัปดาห์หน้าสภาพอากาศไม่เหมาะสมกับการระบาด แต่ควรสำรวจและติดตามการระบาดในแปลงนา

โรคไหม้ สัปดาห์หน้าสภาพอากาศไม่เหมาะสมกับการเกิดโรค แต่ควรสำรวจและติดตามการเกิดโรคในแปลงนา เนื่องจากส่วนใหญ่ปลูกข้าวพันธุ์อ่อนแอต่อโรคไหม้ ได้แก่ ขาวดอกมะลิ 105 กข6 และกข15 โดยเฉพาะแปลงที่ปลูกข้าวแน่นและใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูง


ภาคใต้

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลจากกับดักแสงไฟ
มีปริมาณลดลงจากสัปดาห์ที่ผ่านมา ในสัปดาห์หน้ามีสภาพอากาศค่อนข้างเหมาะสมกับการระบาด ควรสำรวจและติดตามการระบาดในแปลงนา

โรคไหม้ สัปดาห์หน้าสภาพอากาศค่อนข้างเหมาะสมกับการเกิดโรคเช่นกัน จึงควรสำรวจและติดตามการเกิดโรคในแปลงนา โดยเฉพาะแปลงที่ปลูกข้าวแน่นและใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูง

กรณีพบเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ยังไม่ควรใช้สารฆ่าแมลงจนกว่าข้าวจะมีอายุ 40 วันขึ้นไป และถ้าพบตัวอ่อนปริมาณ 5-10 ตัว/ต้น/กอ ให้ใช้สารฆ่าแมลงที่กรมการข้าวแนะนำอย่างเคร่งครัด ส่วนกรณีที่พบโรคไหม้มีอาการรุนแรงและพื้นที่ใบเสียหาย 10 เปอร์เซ็นต์ ให้ควบคุมด้วยสารป้องกันกำจัดโรคตามคำแนะนำของกรมการข้าวเพื่อป้องกันการระบาดของโรค


รายงาน ณ วันที่ 20 พ.ค. 2558