สำนักวิจัยและพัฒนาข้าว:Bureau of Rice Research and Development

การจัดการระบบนิเวศในนาข้าว PDF พิมพ์ อีเมล

เป็นแนวความคิดใหม่เพื่อสร้างความสมดุลทางธรรมชาติกลับคืนสู่นาข้าว โดยการทำให้เกิดความหลากหลายของศัตรูธรรมชาติ และสิ่งมีชีวิตอื่นของห่วงโซ่อาหารในระบบนิเวศนาข้าว โดยเฉพาะพวกตัวห้ำ ตัวเบียน พวกแมลงผสมเกสร ด้วยการให้มีพืชอื่นร่วมกับพืชข้าวบนคันนาหรือตามพื้นที่ว่างรอบแปลงนาเพื่อเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของพวกแมลงมีประโยชน์ในนาข้าว โดยเฉพาะพืชที่มีดอกสีเหลืองหรือขาวสำหรับให้แมลงช่วยผสมเกสรได้อาศัยน้ำหวานเป็นอาหาร เพื่อลดความเสียหายจากการทำลายของแมลงศัตรูข้าวและลดการใช้สารฆ่าแมลงในนาข้าวเป็นการเพิ่มภูมิคุ้มกันให้กับระบบนิเวศนาข้าวอย่างยั่งยืน ซึ่งแนวความคิดนี้มีการนำไปปฏิบัติของเกษตรกรในประเทศ สาธารณรัฐประชาชนจีน และสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม ซึ่งประสบปัญหากับการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลอย่างรุนแรงมาตั้งแต่ปี 2548 การจัดการระบบนิเวศนี้จะประสบความสำเร็จในการลดความรุนแรงของการระบาดของแมลงศัตรูข้าวได้อย่างยั่งยืนต้องอาศัยความร่วมมือร่วมใจของคนในชุมชน ในการคิดหาพืชที่สามารถเพิ่มรายได้ โดยไม่มีผลกระทบต่อผลผลิตข้าวและรวมกันทำทั้งชุมชน โดยตัวชี้วัดเสถียรภาพของระบบนิเวศวัดได้จากความหลากหลายจำนวนชนิดและปริมาณของแมลงมีประโยชน์ที่เพิ่มขึ้น

ระบบนิเวศในนาข้าว


วัตถุประสงค์

ลดการใช้สารฆ่าแมลง และฟื้นฟูความสมดุลของระบบนิเวศในนาข้าวเพื่อการผลิตข้าวอย่างยั่งยืน

แนวทางการศึกษา

1.  การสำรวจความทัศนคติและการยอมรับของเกษตรกร

  • สนทนากลุ่ม (focus group)
  • สัมภาษณ์เกษตรกรในพื้นที่และนอกพื้นที่แปลงวิจัยและแปลงสาธิต

2.  การจัดทำแปลงวิจัยและแปลงสาธิต

2.1  ติดตามการเคลื่อนย้ายของประชากรแมลงศัตรูข้าวในนาและการทำลายโดยใช้

  • กับดักแสงไฟ ติดไว้ที่บ้านเกษตรที่อยู่ใกล้นาข้าวเพื่อทราบช่วงเวลาการเข้านาของแลงศัตรูข้าว
  • ติดตั้งกับดักถังเหลือง เพื่อประเมินประชากรเพลี้ยกระดดสีน้ำตาลในนา
  • สวิงโฉบแมลง
  • สุ่มนับด้วยตาเปล่า

2.2  ประเมินความหลากหลายของแมลงมีประโยชน์ในนาข้าว และพืชร่วมรอบๆ แปลงนา โดยใช้

  • สวิงโฉบแมลง
  • เรื่องดูดแมลง

3.  การขยายผลการศึกษาไปสู่เกษตร

ตัวอย่างการจัดการระบบนิเวศในนาข้าว

 พืชบนคันนา ได้แก่ บวบ ถั่วฝักยาว มะระหวาน

พืชดอก ได้แก่ ดาสเรือง ตีนตุ๊กแก ทานตะวัน


ดาวน์โหลดรายละเอียดเพิ่มเติม 




 

เตือนภัยศัตรูข้าว

สถานการณ์ศัตรูข้าวในรอบสัปดาห์ 14 - 20 ม.ค. 59

ภาคกลาง

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล พบตัวเต็มวัยที่นับได้จากกับดักแสงไฟในศูนย์วิจัยข้าวและที่ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวรับผิดชอบ ส่วนใหญ่มีปริมาณสูงขึ้นเล็กน้อยจากสัปดาห์ที่ผ่านมา และไม่มีรายงานการระบาดในแปลงนา

โรคไหม้ ไม่มีรายงานความเสี่ยงของสภาพอากาศในการเกิดโรคไหม้ แต่มีรายงานการระบาดในแปลงนาเขต ต.กระทุ่มแพ้ว และ ต.บางแตน อ.บ้านสร้าง จ.ปราจีนบุรี และเขต ต.ศีรษะกระบือ อ.องครักษ์ จ.นครนายก และพบโรคใบจุดสีน้ำตาล ในเขต ต.กระทุ่มแพ้ว อ.บ้านสร้าง จ.ปราจีนบุรี และเขต ต.ศีรษะกระบือ อ.องครักษ์จ.นครนายก

ภาคเหนือ

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล พบตัวเต็มวัยที่นับได้จากกับดักแสงไฟในศูนย์วิจัยข้าวส่วนใหญ่มีปริมาณสูงขึ้นเล็กน้อยจากสัปดาห์ที่ผ่านมา

โรคไหม้ มีรายงานความเสี่ยงของสภาพอากาศในการเกิดโรคไหม้ที่ศูนย์วิจัยข้าวแพร่ และไม่มีรายงานการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและโรคไหม้ในแปลงนา

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล พบตัวเต็มวัยที่นับได้จากกับดักแสงไฟในศูนย์วิจัยข้าวมีปริมาณสูงขึ้นเล็กน้อยจากสัปดาห์ที่ผ่านมา

โรคไหม้ ไม่มีรายงานความเสี่ยงของสภาพอากาศในการเกิดโรคไหม้ และไม่มีรายงานการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและโรคไหม้ในแปลงนา

ภาคใต้

พลี้ยกระโดดสีน้ำตาล พบตัวเต็มวัยที่นับได้จากกับดักแสงไฟมีปริมาณสูงขึ้นเล็กน้อยจากสัปดาห์ที่ผ่านมา

โรคไหม้ ไม่มีรายงานค่าความเสี่ยงของสภาพอากาศในการเกิดโรคไหม้ และไม่มีรายงานการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและโรคไหม้ในแปลงนา

คำแนะนำ

เพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล สภาพอากาศในสัปดาห์หน้า ในภาคใต้และภาคกลาง เหมาะสมและค่อนข้างเหมาะสมกับการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล และแมลงศัตรูข้าวที่สำคัญชนิดอื่นๆ เช่น เพลี้ยกระโดดหลังขาว เพลี้ยจักจั่นสีเขียว เพลี้ยจักจั่นปีกลายหยัก และแมลงหล่า ส่วนภาคเหนือและตะวันออกเฉียงเหนือสภาพอากาศไม่หมาะสมกับการระบาด ควรสำรวจและติดตามในพื้นที่ที่มีการปลูกข้าว หากพบการระบาดควรปฏิบัติตามคำแนะนำของกรมการข้าว

โรคไหม้ สภาพอากาศเย็นกับมีเมฆเป็นส่วนมากในภาคเหนือเหมาะสมกับการเกิดโรค ส่วนภาคกลาง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคใต้ สภาพอากาศค่อนข้างเหมาะสมกับการเกิดโรค ควรสำรวจติดตามในแปลงที่ปลูกข้าวพันธุ์อ่อนแอต่อโรค หากพบโรคไหม้มีอาการรุนแรงและพื้นที่ใบเสียหายจากการเป็นโรคถึง 5 เปอร์เซ็นต์ และพันธุ์ข้าวที่ปลูกเป็นพันธุ์อ่อนแอต่อโรคไหม้ เช่น พันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 กข6 กข15 และพันธุ์พื้นเมือง ให้ควบคุมด้วยสารป้องกันกำจัดโรคตามคำแนะนำของกรมการข้าว เช่น ไตรไซคลาโซล หรือ คาซูกะมัยซิน หรือ อีดิเฟนฟอส หรือ ไอโซโปรไธโอเลน หรือ คาร์เบนดาซิม ตามอัตราที่ระบุ

ดังนั้นจึงควรสำรวจและติดตามสถานการณ์การระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและโรคไหม้ ในแปลงนาของทุกภาค โดยเฉพาะโรคไหม้ ทั้งนี้ควรติดตามและสำรวจในแปลงที่ปลูกข้าวแน่น ใส่ปุ๋ยไนโตรเจนสูง และปลูกข้าวพันธุ์อ่อนแอ ได้แก่ พันธุ์ขาวดอกมะลิ 105 กข6 และ กข15

รายงาน ณ วันที่ 20 ม.ค. 2559